23° Açık
  • EURO
  • DOLAR

İslami coğrafyada bakış

VakıfBank Kültür Yayınları “Gözün Menzili: İslami Coğrafyada Bakışın Serüveni” isimli kitabı yayımlıyor. Kitabında İslam coğrafyasında bakış …
    Kültür-Sanat - 17 Eylül 2020 00:38 A A

    VakıfBank Kültür Yayınları “Gözün Menzili: İslami Coğrafyada Bakışın Serüveni” isimli kitabı yayımlıyor. Kitabında İslam coğrafyasında bakış, temsil ve sanatsal üretim bahislerine odaklanan Dr. Öğr. Üyesi Hasret Hemiş, farklı kâinat tasavvurlarının, toplumların görme ve kavrama üsluplarına tesirini pahalandırıyor.

    VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY) Dr. Öğr. Üyesi Hasret Hemiş’in “Gözün Menzili: İslami Coğrafyada Bakışın Serüveni” kitabını okurla buluşturuyor. Kapsamlı çalışmasında Çin’den Orta Asya’ya, İran’dan Osmanlı İmparatorluğu’na uzanan geniş topraklar üzerinde dolaşan Hemiş, Aristoteles, İbn Arabî, Heidegger, Tanpınar, Derrida, Goethe ve Matrakçı Nasuh üzere daha onlarca değerli isimden çeşitli kaynakları bir ortaya getiriyor. İslami kâinat anlayışının temel destekleri üzerinden varlıklı bir çalışma ortaya koyuyor.

    Sûrnâmeler ve eski yazıtlar

    Kitabında farklı kâinat tasavvurlarının, toplumların görme ve kavrama üsluplarına tesirini pahalandıran Hemiş, bakış, temsil ve sanatsal üretim bahislerini anlatırken eski yazıtları, sûrnâmeleri ve minyatürleri inceliyor. Hemiş çalışmasını, Türkiye’nin kendine has dinamiklerinin bulunduğuna duyduğu inançla ortaya koyduğunu kaydediyor. Ayrıyeten bu dinamiklerin ne direkt Batı’nın kuramsal örgütlenmesiyle ne de bağdaşık olarak idrak edilmiş olan Doğu fikriyle açıklanabileceğine yönelik bir sezginin üstüne yapılandırdığını söylüyor.

    Bu toprakların temsil anlayışı

    Hemiş, tiyatronun Batılı insanlık tarihinde derin bir gelenekten soluklandığının bilgisini veriyor. Ritüellerden filizlenen tiyatronun vakitle dinî temelinden koptuğunu ve toplum tasavvurundaki tüm değişimleri içeren niteliksel ve niceliksel gelişiminin tarihine işlendiğini belirtiyor. Hemiş, şöyle devam ediyor. “Burada bu türlü bir izi diğer alanlardan sürmek ve Batılı biçimde tiyatronun kavrayış ve yaygınlaşmasında arzulanmış maksatlarla buluşmadığı sıklıkla lisana getirilen tiyatromuza yönelik tenkitleri anlamak için dolaylı bir yoldan yürümek gerekti. Mademki tiyatro bir temsil sanatıydı ve bakış merkezliydi, özsel olarak bu toprakların temsil anlayışına ve bakış stratejilerine yönelmek hakikat olacaktı.”

    Osmanlı minyatürleri inceleniyor

    Hemiş, temsilin ve bakışın sorunsallaştırıldığı bu çalışmasında, inceleme alanı olarak Osmanlı minyatürlerini, bu alanın soy kütüğünü ve neşet ettiği iklimi seçtiğini söylüyor. Hemiş, bunun münasebeti olarak şu satırları kaydediyor: “Çünkü hem göz-resim-yazı bağlantısı ile nakkaşın amelindeki güdülerin anlaşılması için hem de performativitenin canlılığını deneyimlemekte ve/veya misal âleminden ibret almakta lezzet bulan bir seyir geleneğinin bugüne düşen izini aramak için uygun bir mecra olarak görünüyordu. Tiyatrosal temsilin gereksindiği sabit bakışın dışında bir bakış imkanı hayatı sanata çeviri etmenin diğer imkânlarına yol açıyor, kendine has bir lisanı olan minyatürlerin canlılık uyandıran tesiri seyircisine sanat yapıtı ile müsabakada, ismine ‘hayret’ diyeceğim farklı bir tecrübe alanı vaadiyle de cezbediyordu.”

    Arapların büyük çeviri hareketi

    Türklerin tarihî çizgisindeki en büyük kırılmanın Batılılaşma olmadığını söz eden Hemiş, Çin-Hint tesirindeki kâinat kavrayışı ile Şamanizme has örüntülere sahip bir göçebe kültürün İslamlaşması ve akabinde ise yerleşik kültüre geçişin zihin yapılarını dönüştürmede aktif birer kırılma noktası olduğunu belirtiyor. Hemiş, şöyle devam ediyor: “İslamlaşmanın Arap kültürünü kucaklamaya yol açan tesiri bir yana, İran’ın, yerleşikliğiyle ilişkilendirilebilecek kuşatıcı –kuşatıcı diyorum, zira ışık/nur, Zerdüştlükten Sühreverdi’ye ve çok daha ötelere uzanan başlıklar altında kadim bir inanç kaynağı olarak duruyor orada– kültürüyle girilen alaka de politik düzlemde çeşitli tercihleri belirlemiş üzere görünüyor. Türklerin İranlılarla ezeli rekabeti tam da göçerlik-yerleşiklik temeline oturuyor. İki tarafın İslamlaşması da emsal zıtlıklardan beslenerek sonuçlarını veriyor. Örneğin Arapların büyük çeviri hareketi, düşünsel yerin oluşmasında Yunan mirasıyla buluşuyor; Platon ve Aristoteles’i yorum/şerh yoluyla salt Arap lisanına değil, Arap kültürüne, İslami coğrafya dokusuna aktarıyor.”

    Hibya Haber Ajansı

    Bu haber 1 kez okundu.

    Etiketler: , , , ,

      Kültür-Sanat - 00:38 A A
      BENZER HABERLER

      YORUM BIRAK

      YORUMLAR

      Hiç yorum yapılmamış.